بررسی و آموزش IIS – معرفی و آشنایی با قابلیت های وب سرور IIS

مفهوم سرور و وب سرور به عنوان یکی از ابزارهای مهم کار با دنیای شبکه و اینترنت، برای کسانی که در حوزه وب و کامپیوترهای بزرگ کار می کنند آشناست. ولی برای درک آسان و بهتر این موضوع می خواهیم به تعریف پایه ای از وب سرور بپردازیم و با یکی از معروف ترین وب سرور های موجود که تحت ویندوز است یعنی وب سرور IIS پرداخته و با ویژگی ها، مزایا و آموزش IIS بیشتر آشنا شویم.

نکته : در مقاله چگونه برنامه نویس وب شویم؟ — بخش سوم: پلتفرم‌ها و ابزارها درباره برنامه نویسی وب مطالب مفیدی ارائه شده است.

وب سرور (Web Server) به چه معناست؟

در ابتدا برای اینکه با وب سرور ها آشنا شویم باید تعریف ساده ای از آن داشته باشیم تا فکر نکنید سخت و پیچیده ای است!

تعریف : وب سرور به عنوان یک مجموعه که زیر نظر یک سرور کار میکند مسئولیت ذخیره و ارسال محتوای وب سایت ها را به کامپیوتر کاربری که درخواستی به آن داده است را دارد.

خب یعنی چه؟! وقتی شما محتوایی را در صفحات یک یا چند سایت اینترنتی مشاهده میکنید و مثلا می خواهید یک فیلم یا موزیک و حتی سند متنی را دانلود کنید باید درخواست دانلود را با کلیک بر روی گزینه ی مشخص شده بدهید، در این مرحله مرورگری که با آن کار می کنید مثلا گوگل کروم یا فایرفاکس و … درخواست شما را به وب سرور مربوط به آن سایت می دهد و تا دریافت نتیجه از آن وب سرور صبر می کند.

بعد از موافقت وب سرور با این درخواست فایل دانلودی برای شما قابل دریافت است و می توانید بر روی کامپیوتر رومیزی یا موبایل و وسایل ارتباطی دیگر ذخیره کنید.

با مثال فوق قدری با نحوه ی کار یک وب سرور آشنا شدیم ولی کاربرد وب سرور فقط همین است؟!

کاربرد وب سرور چیست؟

قبل از صحبت در مورد کاربرد یک وب سرور باید بدانیم یک وب سرور هم می تونه به صورت سخت افزاری باشه و هم نرم افزاری چرا؟!

وب سرور می تونه به نرم افزار یا سخت افزار و همینطور به هردو که با یکدیگر تعامل دارند گفته بشه.

از نگاه سخت افزار، یک وب سرور سیستم رایانه ای هست که فایل های داخل یک وبسایت و نرم افزار های وب سرور را در خود ذخیره سازی خواهد کرد.

این فایل ها شامل تمامی کدهای صفحات وب و زبان برنامه نویسی بکار گرفته شده در یک سایت است. مثل فایل های HTML، CSS و کدهای برنامه نویسی زبان PHP.

وب سرور از نگاه نرم افزار هم دارای اجزایی است که نحوه ی دستیابی کاربران به کلیه ی فایل های روی فضای هاست را کنترل و مدیریت می کند.

یک نمونه مهم از وب سرور نرم افزاری مربوط به سرور HTTP است که آدرس های صفحات یک سایت و پروتکل مشاهده صفحات وب را می فهمد و درک خواهد کرد.

وب سرور IIS چیست؟

خب بعد از اینکه با مفهوم یک وب سرور آشنا شدیم می خواهیم به سراغ موضوع اصلی یعنی وب سرور IIS و بیان کاربرد و ویژگی های آن بپردازیم.

ابزار IIS برنامه ای است که روی وب سرور از نوع ویندوزی نصب شده است تا با استفاده از آن بتوانید به عنوان یک سیستم عامل کنترل سرور و فضای هاست استفاده کنیم.

در حقیقت یک وب سرور IIS که از محصولات مهم شرکت مایکروسافت که سازنده سیستم عامل ویندوز نیز هست، برای انجام کلیه کارهایی که بر بستر وب سایت نیاز است ایجاد شده و این ابزار انعطاف بالایی دارد.

با استفاده از آموزش طراحی سایت فرادرس می توانید به صورت عملی با فرآیند کار کردن یک وب سرور و انواع درخواست هایی که به آن برای انجام کارها داده می شود آشنایی پیدا کنید.

• مجموعه آموزش طراحی سایت — کلیک کنید

نکته : چرا می گوییم وب سرور ویندوزی چون ما وب سرور لینوکسی هم داریم که بر روی آن ابزارهای دیگری مانند وب سرور Apache یا Litespeed نصب شده و بخاطر تفاوت در سیستم عامل، استفاده از ابزارهای یکسان بر روی هر سیستم عاملی فراهم نیست.

تاریخچه نسخه های وب سرور IIS

مانند هر نرم افزار و برنامه ی کاربردی، سیر تحول و تغییرات در وب سرور IIS هم متفاوت و متغیر است. در ادامه به طور کلی به نسخه های موجود از این وب سرور که تا به حال عرضه و منتشر شده است اشاره می کنیم :

نسخه 1.0 : این نسخه همراه با ویندوز NT نسخه ی 3.51 و سرویس پک SP3 معرفی شد.

نسخه 2.0 : نسخه ی 2 از وب سرور IIS این بار همراه با ویندوز NT نسخه ی 4.0 منتشر شد.

نسخه 3.0 : وب سرور IIS نسخه 3 با سرویس SP3 از Windows NT 4.0 عرضه شد.

نسخه 4.0 : به صورت یک بسته ی نصبی اختیاری در Windows NT قرار داده شد.

نسخه 5.0 : با انتشار ویندوز 2000 هم نسخه ی 5 IIS عرضه شد.

نسخه 5.1 : با انتشار ویندوز محبوب XP نسخه ی 5.1 IIS هم منتشر شد.

نسخه 6.0 : بعد از منتشر شدن ویندوز XP ورژن 64 بیتی و همراه با ویندوز سرور 2003 عرضه شد.

نسخه 7.0 : همره با ویندوز Vista و ویندوز سرور 2008 نسخه ی 7 IIS منتشر شد.

نسخه 7.5 : با ویندوز محبوب 7 و همراه با ویندوز سرور 2008 R2 عرضه شد.

نسخه 8 : با ویندوز 8 و ویندوز سرور 2012 نسخه ی 8 IIS منتشر شد.

نسخه 8.5 : همراه با ویندوز 8.1 و ویندوز سرور 2012 R2 عرضه شد.

نسخه 10 : همراه با ویندوز 10 و بهمراه ویندوز سرور 2016 منتشر شد.

قابلیت و ویژگی های وب سرور IIS

برای کسانی که می خواهند با یک وب سرور ویندوزی کار کنند IIS قابلیت و مزایای متنوعی دارد که در ادامه به بعضی از آنها اشاره می کنیم :

انعطاف پذیری بالا

وب سرور IIS علاوه بر زبان های برنامه نویسی وبسایت تحت ویندوز که اصلی ترین آنها زبان ASP.NET است، برخلاف وب سرور های لینوکسی که فقط زبان های برنامه نویسی مخصوص به خود را پشتیبانی می کند؛ از زبان ها و فریمورک های زبان محبوب PHP نیز پشتیبانی می کند.

با استفاده از آموزش برنامه نویسی وب که شما فرا خواهید گرفت می توانید با کلیه ی فریمورک های معروف و کاربردی از زبان PHP آشنایی پیدا کنید که حتما به کار شما خواهد آمد.

• برای مشاهده مجموعه آموزش برنامه نویسی در سایت فرادرس — کلیک کنید

IIS همچنین پلاگین ها و امکانات متنوع و با انعطلاف بالای نرم افزاری دارد که برای انجام کلیه ی کارهای مورد انتظار از یک وب سرور مناسب است.

عیب یابی و گزارش خطا

طبیعی است که شما به عنوان یک وبمستر یا کاربر سیستم وب سرور شاهد خطا و هشدار های نامشخص باشید که یک نقص و عیب را در وب سرور به شما نشان دهد.

با استفاده از وب سرور IIS می توانید راحتتر به عیب یابی و گزارش کلیه ی خطاهای ایجاد شده در سیستم بپردازید و با مشاهده این گزارش ها در مورد کلیه ی وقایع انجام شده، مشکل را کشف و عیب را برطرف کنید.

با انجام عیب یابی می توانید از ایجاد خطاهای در سطح بزرگتر که باعث رخنه کردن در سیستم می شود پیشگیری کرده و آنها را اصلاح کنید.

در این مورد حتی ماژول های عیب یابی متنوعی وجود دارد که در ادامه معرفی می کنیم :

• ماژول احراز هویت یکپارچه ویندوز
• ماژول احراز هویت افراد ناشناس
• ماژول احراز هویت برای دسترسی های اولیه
• ماژول احراز هویت مبتنی بر گواهی های امنیتی 
• و …

قابلیت های امنیت و هویتی

در وب سرور IIS به مواردی که بتواند امنیت و شناسایی هویت را به خوبی پشتیبانی کند دسترسی خواهید داشت. گزینه های امنیتی مهمی برای این وب سرور تدارک دیده شده که با توجه به فضای وب و امکان هک شدن سیستم ها توجه به این بخش می تواند یکی از کلیدی ترین قابلیت های یک وب سرور باشد.

ویژگی های امنیتی متنوعی که در IIS وجود دارد شامل :

• مدیریت گواهی SSL و TLS
• فعال سازی رمزنگاری صفحات سایت با HTTPS
• فیلتر کردن فضای ترافیک سرور به صورت لیست سیاه و سفید
• ایجاد قوانینی برای مجوز دادن به درخواست ها

مدیریت و ارتباط از راه دور

از قابلیت های مهم و جالب وب سرور IIS همین ارتباط از راه دور است که می توانید با ابزارهایی مانند Windows PowerShell این کار را انجام دهید.

ویژگی ای که به شما در ارتباط با سیستم در هر جایی که قرار دارید داده خواهد شد و کار شما را برای حضور مستقیم در محل برطرف خواهد کرد.

فشرده سازی محتوا

در دنیای ارتباطی امروزی علاوه بر سرعت ارتباط، کمتر بودن سایز محتوای ارسالی نیز اهمیت بالایی دارد و از این تکنیک ها برای افزایش سرعت لود یک سایت و صفحات اینترنتی کمک گرفته خواهد شد تا کاربر تجربه ی راحتتری برای کار با یک وبسایت داشته باشد.

قابلیت مهمی که با استفاده از وب سرور IIS می توانیم داشته باشیم بهینه سازی حجم بسته هایی است که ارسال می شوند. با این تکنیک می توانیم با فناوری به نام Gzip یا فشرده سازی پیشرفته، فایل ها را زیپ و فشرده کنیم تا با افزایش سرعت و کاهش ترافیک در وب سرور کیفیت و کارایی ارتقا پیدا کند.

کاملا مشخص است که کار کردن با بهترین سیستم ها ولی با سرعت کم، خسته کننده تر از کار کردن با سیستم های متوسط ولی سرعت بالاتر است.

قابلیت کش و ذخیره سازی

یکی از ویژگی هایی که ما برای لود شدن صفحات وب به آن نیاز داریم ذخیره حجمی از محتوای صفحات و اجزای آن است تا در درخواست های بعدی هر بار این محتوا مجددا لود نشود و زمان زیادی اتلاف نشود.

وب سرور IIS این قابلیت را دارد که درخواست های متعدد و شبیه به هم را لیست کند و بر همین اساس درخواست های با تعداد بالاتر را به اصطلاح کش و ذخیره کند.

این کار باعث کاهش ارجاع به حافظه سیستم و وب سرور خواهد شد و بر همین اساس سرعت و کارایی ارتقا خواهد یافت.

بررسی معایب و مشکلات وب سرور IIS

در بالا از وب سرور IIS به عنوان ابزار کامل و کاربردی به عنوان یک نرم افزار و سخت افزار برای کار با یک نمونه وب سرور نام بردیم که امکانات خوبی به ما ارائه می کند.

اما در این بین معایب و مشکلاتی هم در حین کار با این ابزار تحت ویندوز و سرور های ویندوزی پیش می آید که در ادامه نام میبریم.

علاوه بر داشتن امکانات خوب و مورد انتظار از وب سرور IIS باید به بیان معایب آن هم اشاره کنیم این معایب بسته به پیکربندی، نصب و آموزش کار با IIS مختلف هستند که شامل :

• اوپن سورس و متن باز نبودن IIS
• نصب وب سرور فقط بر روی سیستم عامل ویندوز
• حفره ها و تهدیدهای امنیتی و خرابکاری نسبتا زیاد
• داشتن محدودیت هایی در نسخه های ویندوزی غیر سرور
• دریافت حملات از نوع حمله DDos
• به نمایش گذاشتن فایل های مهم و حساس 

نصب وب سرور IIS

برای نصب وب سرور IIS نیاز به داشتن حداقل امکانات سخت افزاری گفته شده از طرف شرکت مایکروسافت، سازنده این نرم افزار هستیم که شامل :

• سازگاری با دستورات نسخه 64 بیتی
• پشتیبانی از فناوری NX و DEP 
• پشتیبانی از تکنولوژی های CMPXCHG16b ،PrefetchW و LAHF / SAHF
• داشتن پردازنده 64 بیتی حداقل 1.4 گیگاهرتزی
• حافظه حداقل 512 مگابایتی و تا 2 گیگابایت

ابتدا باید برای نصب کردن وب سرور IIS بر روی یک ویندوز سرور که تفاوت خاصی در نسخه ی آن نیست، باید پنل مدیریت سرور را باز کنید و گزینه ی Add role and features را کلیک کنید و Next را انتخاب کنید.

در پنجره ی باز شده، گزینه ی اول یعنی Role-based or feature-based installation را طبق تصویر زیر انتخاب کنید و بر روی Next کلیک کنید.

در این قسمت از بخش Server Selection روی گزینه ی اول یعنی Select a server from the server pool کلیک می کنیم و روی Next کلیک می کنیم.

طبق تصویر زیر گزینه ی Web Server (IIS) که مشخص شده است را انتخاب کنید.

در تصویر زیر منویی قرار دارد که شامل گزینه های متعددی است که به همراه ماژول ها می توانید انتخاب کنید.

در آخرین مرحله با تایید نصب وب سرور، فرآیند نصب آغاز و در پایان به اتمام خواهد رسید.

در انتها با وارد کردن آدرس IP که شما وب سرور را بر روی آن نصب کرده اید در مرورگر خود، اطلاعات وب سرور IIS را مشاهده خواهید کرد.

جمع بندی درباره وب سرور و آموزش IIS

وب سرور IIS نسبتا قدیمی ترین مورد از وب سرورهای مورد استفاده، نسبت به وب سرور Apache، Nginx و لایت اسپید است. این وب سرور همانطور که مشاهده نمودید نصب و پیکربندی ساده ای دارد و در محیط ویندوز قابل انجام است.

بعد از معرفی و نصب IIS نوبت به آموزش آن است که با استفاده از آموزش آنلاین و پروژه محور فرادرس می توانید از بزرگترین دانشگاه مجازی کشور براحتی استفاده کنید و با تمامی امکانات آن به خوبی آشنا و به آنها مسلط شوید.